آخرین وضعیت صندوق تامین خسارت های بدنی شفاف سازی شد

به گزارش بهار بیمه، به نقل از نشریه بیمه درای نوین، در اجرای ماده ۱۰ قانون بیمه اجباری مسئولیت مدنی دارندگان وسائل نقلیه موتوری زمینی در مقابل شخص ثالث مصوب دی ۱۳۴۷ صندوق تأمین خسارت های بدنی به طور مستقل تشکیل و به موجب آیین نامه خاصی که در جلسه مورخ 1348/04/20هیئت وزیران به تصویب رسیده اداره شده است. صندوق تأمین خسارت های بدنی در ابتدای تشکیل از نظر سازمانی جزء شرکت سهامی بیمه ایران محسوب و اداره می شد. سپس بر اساس بند ۶ از ماده ۵ قانون تأسیس بیمه مرکزی ایران و بیمه گری مصوب 1350/03/03 اداره صندوق به بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران واگذار گردید. بر اساس تبصره ۹۴ ماده واحده قانون بودجه سال ۱۳۹۰ کل کشور صندوق تأمین خسارت های بدنی به فهرست قانون فهرست نهادها و مؤسسات عمومی غیر دولتی مصوب 1373/04/19 ملحق گردیده است. همچنین به موجب ماده ۲۸ قانون بیمه اجباری مصوب ۱۳۹۵ و ماده ۱ اساسنامه مصوب 1397/02/22هیئت وزیران صندوق نهاد عمومی غیر دولتی است. قانون بیمه اجباری خسارات وارد شده به شخص ثالث در اثر حوادث ناشی از وسایل نقلیه مورخ 1395/03/09 ابلاغ و در روزنامه رسمی شماره ۲۰۷۵۰ مورخ 1395/03/13 منتشر گردیده و لازم الاجرا شده است.

بر اساس ماده ۲ اساسنامه، موضوع فعالیت و تعهدات صندوق جبران خسارتهای بدنی وارد به اشخاص ثالث است که به یکی از علل فقدان یا انقضای بیمه نامه بطلان قرارداد بیمه شناخته نشدن وسیله نقلیه مسبب حادثه کسری پوشش بیمه نامه ناشی از افزایش مبلغ ریالی دیه یا تعلیق یا لغو پروانه فعالیت شرکت بیمه در رشته بیمه شخص ثالث و ناتوانی آن از پرداخت خسارت به زیان دیدگان یا صدور حکم توقف یا ورشکستگی بیمه گر موضوع ماده (۲۲) قانون یا به طور کلی خسارت های بدنی که خارج از تعهدات قانونی بیمه گر مطابق مقررات قانون به استثنای موارد مصرح در ماده (۱۷) قانون و سایر مصادیق مقرر در قوانین مربوط، قابل پرداخت نباشد.

مرکز اصلی فعالیت صندوق واقع در تهران خیابان فاطمی و شعب آن در شهرهای ساری، کرمانشاه، قزوین، اصفهان، کرمان، قم مشهد، شیراز، تبریز، اهواز، ارومیه، اردبیل، زاهدان، بوشهر، خرم آباد، یزد، سنندج، گرگان، زنجان، سمنان، بجنورد، همدان، کرج، بندرعباس، شهرکرد، یاسوج، ایلام، اراک، بیرجند و رشت می باشد. در سال 1402 صندوق 326 نفر (277 کارکنان قراردادی، 4 نفر کارکنان مشاوره ای، 14 نفر کارکنان مامور، 31 نفر کارکنان شرکت های مامور) پرسنل داشته است.

در ادامه گزارش عملکرد صندوق در 5 سال اخیر، به ویژه سال 1402 به اجمال مورد بررسی قرار می گیرد.

دارایی ها

دارایی های صندوق تامین خسارت های بدنی در پایان سال 1402 بالغ بر 259 هزار میلیارد ریال بوده که این عدد نسبت به انتهای سال 1401 با رشد حدود 31 درصدی همراه شده است.

در تاریخ مذکور سرمایه گذاری در اوراق بهادار با وزن حدود 48 درصدی بیشترین وزن را در سبد سرمایه گذاری های این صندوق داشته است. به موجب بند “د” ماده ۹ اساسنامه صندوق پرتفوی سرمایه گذاری صندوق به تصویب هیئت نظارت می رسد که طی صورتجلسه شماره ۲۲۶ و ۲۳۶ با خرید اوراق بهادار بدون خطر منتشره وزارت امور اقتصادی و دارایی موافقت نموده است. نرخ سود اوراق مذکور در مقاطع شش ماهه به ارزش اسمی اوراق ۱۷، ۱۸ و ۲۰٫۵ درصد می باشد.

سپرده های سرمایه گذاری های بلند مدت یک ساله نیز با وزن حدود 32 درصدی در رده دوم دارایی های صندوق تامین خسارت های بدنی هستند. بر اساس صورت های مالی سال 1402 این سپرده ها نزد بانک های سپه و ملی و … با نرخ میانگین ۲۲٫۵ درصد می باشند که در سررسید یکساله نسبت به تمدید آنها اقدام می گردد. سایر دارایی های صندوق (وزن حدود 21 درصدی) اقلامی همچون موجودی نقد، حساب های دریافتنی و دارایی های ثابت را شامل می شوند.

درآمدها

درآمدهای صندوق تأمین خسارت‌های بدنی در سال های اخیر با رشد قابل توجه همراه شده است. از 24.7 هزار میلیارد ریال در سال 1397 به 128.3 هزار میلیارد ریال در سال 1402 رسیده است. میانگین نرخ رشد دارایی های این نهاد در 5 سال اخیر حدود 39 درصد بوده است. رشد حدود 50 درصدی درآمدهای این صندوق در سال 1402 نسبت به سال 1401 قابل توجه است.

مطابق ماده ۲۴ قانون بیمه اجباری خسارات وارد شده به شخص ثالث مصوب 20/02/1395، درآمدهای صندوق از منابع زیر به دست می آید.

اول- دریافتی از شرکت های بیمه

• هشت درصد (۸) از حق بیمه اجباری موضوع قانون مذکور بند الف ماده ۲۴ قانون بیمه اجباری شخص ثالث.
• مبلغی معادل حداکثر یک سال حق بیمه اجباری که از دارندگان وسیله نقلیه ای که از انجام بیمه موضوع قانون مذکور خودداری کنند وصول می شود (بند ب ماده ۲۴ قانون بیمه اجباری شخص ثالث).

مبانی شناسایی درآمد بند الف و بند ب ماده ۲۴ قانون بیمه اجباری خسارات وارد شده به شخص ثالث بر مبنای تعهدی و بر اساس مبالغی که توسط شرکت های بیمه ای اعلام می شود ثبت و شناسایی می گردد.

دوم – درآمدهای اختصاصی

• بیست درصد (۲۰) از جریمه های وصولی راهنمایی و رانندگی در کل کشور بند ث ماده ۲۴ قانون بیمه اجباری شخص ثالث.
• بیست درصد (۲۰) از کل هزینه های دادرسی و جزای نقدی وصولی توسط قوه قضائیه و تعزیرات حکومتی بند ج ماده ۲۴ قانون بیمه اجباری شخص ثالث.

مبانی شناسایی درآمدهای بند “ث” و “ج” ماده ۲۴ قانون بیمه اجباری خسارات وارد شده به شخص ثالث برمبنای مبالغ واریزی از خزانه داری کل کشور می باشد.

سوم – درآمد سرمایه گذاری ها

• درآمد حاصل از سرمایه گذاری وجوه صندوق با رعایت مفاد ماده ۲۷ قانون و بند (ت) ماده ۲۴ قانون بیمه اجباری شخص ثالث می باشد. مبنای شناسایی سود حاصل از سپرده های سرمایه گذاری در بانک ها بر اساس مبالغ تحقق یافته در طی سال مالی می باشد.

چهارم – مبالغ بازیافتی از مسببان حوادث رانندگی

• مبالغ بازیافتی از مسببان حوادث دارندگان وسایل نقلیه بیمه گران و سایر اشخاصی که صندوق پس از جبران خسارت زیان دیدگان حسب مورد به صورت نقدی دریافت می کند بند ب ماده ۲۴ قانون بیمه اجباری شخص ثالث.

پنجم – سایر درآمدها

• جریمه های موضوع ماده (۴۴) و بند (ت) ماده (۵۷) قانون مذکور بند چ ماده ۲۴ قانون بیمه اجباری شخص ثالث. (کمک های اعطائی از سوی اشخاص حقیقی یا حقوقی بند ح ماده ۲۴ قانون بیمه اجباری شخص ثالث).

ترکیب درآمدهای صندوق در سال 1402، به نحوی است که به ترتيب 45 درصد از محل “سهم از حق بیمه‌ی بیمه اجباري شخص ثالث”، 32 درصد از “درآمدهای حاصل از سرمایه‌گذاری وجوه صندوق”، 12 درصد از “جرایم مربوط به نداشتن بیمه نامه”، 8 درصد از “منابع وصولی از خزانه”، 3 درصد از محل “بازیافت خسارت از مقصرین حادثه، بیمه گران و سایر” و 1 درصد از سایر درآمدها تأمین گردیده است.

هزینه ها

در مقابل درآمدها، هزینه های صندوق تامین خسارت های بدنی نیز در سال های اخیر روندی صعودی را طی کرده است. بررسی ها نشان می دهد هزینه های این صندوق از 16.1 هزار میلیارد ریال در سال 1397 به 127.2 هزار میلیارد ریال در سال 1402 رسیده که نشان از میانگین نرخ رشد سالیانه حدود 60 درصدی دارد. کاهش هزینه ها در سال 1401 نسبت به سال 1400 و همچنین رشد 107 درصدی هزینه ها در سال 1402 نسبت به سال 1401 از نکات قابل توجه در روند هزینه های این نهاد است. فزونی میانگین نرخ رشد سالانه هزینه ها نسبت به میانگین نرخ رشد درآمد موضوعی است که می بایست از سوی مسئولان امر مورد توجه قرار گیرد.

به غیر از حقوق پرسنل و هزینه های عمومی و اداری که بخش کمی از هزینه های صندوق را به خود اختصاص می دهند، بخش عمده هزینه های صندوق به هزینه های خسارت پرداختی و پرداختنی به زیان دیدگان مربوط می شود.

رقم خسارت پرداختی صندوق تأمین خسارت‌های بدنی از 40.1 هزار میلیارد ریال در سال 1401 به حدود 69.1 هزار میلیارد ریال در سال 1402 افزایش پیدا کرده که نشان از رشد 72.2 درصدی دارد.

در سال 1402، سهم پرداخت خسارت به زیان دیدگان فوتی 51.1 درصد و سهم پرداخت به مجروحین زیاندیده 48.9 درصد بوده است. همچنين متوسط خسارت پرداختی طي اين سال بابت هر متوفی 3 میلیارد و 628 میلیون ریال و بابت هر مجروح 1 میلیارد و 633 میلیون ریال گزارش شده كه به طور میانگین (برای مجموع فوتی و جرحی) در مقايسه با سال قبل افزایش یافته و به 2 میلیارد و 272 میلیون ریال رسیده که نشان از 66.5 درصدی دارد.